đây là hướng dẫn chi tiết về “công việc tay chúa hợp âm”, hay còn gọi là “chord melody arrangement”, một kỹ thuật đệm hát và chơi solo guitar kết hợp giai điệu và hòa âm.
HƯỚNG DẪN CHI TIẾT VỀ CÔNG VIỆC TAY CHÚA HỢP ÂM (CHORD MELODY ARRANGEMENT)
Lời mở đầu
Công việc tay chúa hợp âm (chord melody arrangement) là một kỹ thuật guitar nâng cao, kết hợp giai điệu của một bài hát với phần đệm hòa âm, cho phép bạn chơi một bài hát một cách độc lập mà không cần người hát hoặc nhạc cụ khác. Đây là một cách tuyệt vời để thể hiện sự sáng tạo, khám phá hòa âm và tạo ra những bản cover guitar độc đáo.
Hướng dẫn này sẽ cung cấp cho bạn một cái nhìn tổng quan toàn diện về công việc tay chúa hợp âm, bao gồm các khái niệm cơ bản, kỹ thuật nâng cao, các bước thực hành và ví dụ minh họa.
I. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1. Định nghĩa:
Công việc tay chúa hợp âm (Chord Melody Arrangement):
Là kỹ thuật chơi guitar kết hợp đồng thời giai điệu (melody) của một bài hát và phần đệm hòa âm (chords) của bài hát đó. Người chơi sẽ tạo ra một bản nhạc hoàn chỉnh chỉ bằng một cây guitar.
2. Tại sao nên học Chord Melody?
Tính độc lập:
Chơi một bài hát hoàn chỉnh mà không cần nhạc cụ hoặc ca sĩ khác.
Sáng tạo:
Thể hiện cá tính riêng qua cách sắp xếp hòa âm và giai điệu.
Nâng cao kỹ năng:
Phát triển kỹ năng hòa âm, giai điệu, ngón tay và khả năng phối hợp.
Biểu diễn ấn tượng:
Tạo ra những màn trình diễn guitar độc đáo và thu hút.
Hiểu sâu hơn về âm nhạc:
Giúp bạn hiểu rõ hơn về cấu trúc bài hát, hòa âm và giai điệu.
3. Yêu cầu kiến thức nền tảng:
Kiến thức về hợp âm:
Nắm vững các hợp âm cơ bản (trưởng, thứ, 7, maj7, min7, sus, dim…), các thế bấm hợp âm khác nhau trên cần đàn.
Kiến thức về nhạc lý cơ bản:
Hiểu về quãng, điệu thức, vòng hòa âm, scale (gam), arpeggio (chuỗi rải).
Kỹ năng ngón tay:
Khả năng bấm hợp âm nhanh và chính xác, chuyển hợp âm mượt mà, kỹ thuật fingerstyle cơ bản.
Khả năng đọc tab/khuông nhạc:
Để học các bản arrangement có sẵn và tự viết arrangement.
Kỹ năng nghe:
Khả năng nhận biết giai điệu và hòa âm của một bài hát.
II. CÁC BƯỚC THỰC HIỆN MỘT BẢN CHORD MELODY ARRANGEMENT
Bước 1: Chọn bài hát
Ưu tiên bài hát quen thuộc:
Chọn bài hát bạn yêu thích và thuộc giai điệu. Điều này giúp bạn dễ dàng hơn trong việc tìm giai điệu và hòa âm.
Độ phức tạp phù hợp:
Bắt đầu với những bài hát có cấu trúc đơn giản, vòng hòa âm không quá phức tạp.
Phân tích bài hát:
Xác định giọng (key), điệu thức (major/minor), cấu trúc (verse, chorus, bridge…).
Bước 2: Tìm giai điệu (melody)
Tìm nốt nhạc trên guitar:
Xác định vị trí các nốt nhạc của giai điệu trên cần đàn guitar. Sử dụng tai nghe, phần mềm hỗ trợ hoặc tìm sheet nhạc/tab.
Ưu tiên dây trên:
Giai điệu thường được chơi trên các dây treble (1, 2, 3) để đảm bảo âm thanh rõ ràng và nổi bật.
Luyện tập giai điệu riêng:
Tập chơi giai điệu một cách mượt mà và chính xác trước khi kết hợp với hợp âm.
Bước 3: Chọn hợp âm (chords)
Xác định vòng hòa âm:
Tìm hiểu vòng hòa âm gốc của bài hát. Bạn có thể sử dụng internet, sheet nhạc hoặc tự phân tích bằng tai.
Chọn thế bấm hợp âm:
Chọn các thế bấm hợp âm phù hợp với vị trí của giai điệu trên cần đàn. Ưu tiên các thế bấm cho phép bạn chơi giai điệu trên các dây treble mà không bị vướng ngón.
Inversion (đảo hợp âm):
Sử dụng inversion để tạo ra những chuyển động mượt mà giữa các hợp âm và giúp giai điệu nổi bật hơn. Đảo hợp âm là việc thay đổi vị trí nốt bass của hợp âm.
Bước 4: Kết hợp giai điệu và hợp âm
Đặt giai điệu lên trên:
Đảm bảo rằng giai điệu luôn là phần nổi bật nhất. Hợp âm nên hỗ trợ và làm nền cho giai điệu.
Kết hợp giai điệu và hợp âm:
Tìm cách kết hợp giai điệu và hợp âm sao cho chúng hòa quyện với nhau. Có thể sử dụng nhiều kỹ thuật khác nhau để tạo ra những âm thanh thú vị.
Thay đổi hợp âm:
Thay đổi hợp âm khi giai điệu chuyển sang một nốt mới hoặc khi vòng hòa âm thay đổi.
Sử dụng kỹ thuật fingerstyle:
Sử dụng ngón cái để chơi bass và các ngón còn lại để chơi hợp âm và giai điệu.
Bước 5: Thêm gia vị (embellishments)
Passing chords (hợp âm chuyển tiếp):
Sử dụng các hợp âm chuyển tiếp để tạo ra những chuyển động mượt mà giữa các hợp âm chính.
Walking bass:
Tạo ra một dòng bass di chuyển liên tục dưới giai điệu và hợp âm.
Hammer-ons/Pull-offs/Slides:
Sử dụng các kỹ thuật này để thêm sự sống động và biểu cảm cho giai điệu.
Harmonics:
Tạo ra những âm thanh “chuông” bằng cách chạm nhẹ vào dây đàn.
Arpeggios:
Rải các nốt của hợp âm thay vì đánh cả hợp âm cùng một lúc.
Vibrato:
Rung nhẹ ngón tay trên phím đàn để tạo ra hiệu ứng rung cho nốt nhạc.
Bước 6: Sắp xếp và hoàn thiện
Sắp xếp bố cục bài hát:
Quyết định cách bạn sẽ chơi các phần khác nhau của bài hát (verse, chorus, bridge…).
Tạo sự đa dạng:
Thay đổi cách chơi ở các phần khác nhau của bài hát để giữ cho người nghe không bị nhàm chán. Ví dụ, bạn có thể chơi verse đơn giản hơn và chorus phức tạp hơn.
Thêm intro và outro:
Tạo ra phần mở đầu và kết thúc cho bản arrangement của bạn.
Luyện tập:
Luyện tập bản arrangement của bạn cho đến khi bạn có thể chơi nó một cách mượt mà và tự tin.
III. CÁC KỸ THUẬT NÂNG CAO
1. Chord Voicings (Thế bấm hợp âm)
Tìm kiếm các voicings mới:
Không chỉ sử dụng các thế bấm hợp âm quen thuộc. Tìm kiếm các voicings khác nhau để tạo ra những âm thanh độc đáo. Sử dụng sách hợp âm, internet hoặc tự khám phá.
Hybrid Picking:
Kỹ thuật kết hợp picking bằng phím (pick) và ngón tay. Thường dùng phím để đánh bass và ngón tay để chơi giai điệu/hợp âm.
Open voicings:
Các voicings mà các nốt của hợp âm được trải rộng trên cần đàn, tạo ra âm thanh thoáng đãng và rộng mở.
Close voicings:
Các voicings mà các nốt của hợp âm được tập trung gần nhau trên cần đàn, tạo ra âm thanh đầy đặn và mạnh mẽ.
2. Hòa âm nâng cao
Hợp âm 7, 9, 11, 13:
Sử dụng các hợp âm mở rộng này để tạo ra những âm thanh phức tạp và tinh tế hơn.
Passing Diminished Chords:
Sử dụng hợp âm diminished để tạo ra những chuyển động chromatic (nửa cung) thú vị.
Secondary Dominants:
Sử dụng các hợp âm dominant của các hợp âm khác trong vòng hòa âm để tạo ra sự căng thẳng và giải phóng.
Modal Interchange:
Mượn các hợp âm từ các mode (điệu thức) khác để tạo ra những âm thanh bất ngờ và thú vị.
3. Kỹ thuật ngón tay nâng cao
Travis Picking:
Một kỹ thuật fingerstyle phức tạp, thường được sử dụng trong nhạc folk và country.
Pinch Harmonics:
Tạo ra âm thanh “rít” bằng cách chạm nhẹ vào dây đàn bằng ngón cái đồng thời gảy dây bằng phím (pick).
Artificial Harmonics:
Tạo ra harmonics bằng cách sử dụng một ngón tay để chặn dây và ngón tay khác để gảy dây.
4. Reharmonization (Tái hòa âm)
Thay đổi vòng hòa âm:
Thay đổi vòng hòa âm gốc của bài hát để tạo ra một âm thanh mới và độc đáo. Có thể thay thế các hợp âm bằng các hợp âm khác có chức năng tương tự hoặc sử dụng các hợp âm hoàn toàn khác.
Adding/Substituting Chords:
Thêm các hợp âm vào giữa các hợp âm hiện có hoặc thay thế các hợp âm bằng các hợp âm khác.
IV. LỜI KHUYÊN VÀ BÀI TẬP THỰC HÀNH
1. Lời khuyên:
Kiên nhẫn:
Công việc tay chúa hợp âm đòi hỏi sự kiên nhẫn và luyện tập thường xuyên. Đừng nản lòng nếu bạn không thành công ngay lập tức.
Tập chậm:
Bắt đầu tập với tốc độ chậm và tăng dần khi bạn đã quen với bản arrangement.
Nghe nhiều:
Nghe nhiều bản chord melody arrangement của các nghệ sĩ khác để lấy cảm hứng và học hỏi.
Ghi âm:
Ghi âm lại bản thân khi chơi để bạn có thể nghe lại và phát hiện ra những lỗi cần sửa.
Học hỏi từ người khác:
Tham gia các diễn đàn guitar, xem video hướng dẫn hoặc tìm một người thầy để học hỏi kinh nghiệm.
Sáng tạo:
Đừng ngại thử nghiệm và tạo ra những bản arrangement độc đáo của riêng bạn.
2. Bài tập thực hành:
Tập các hợp âm và thế bấm hợp âm khác nhau:
Luyện tập chuyển hợp âm mượt mà và nhanh chóng.
Tập chơi giai điệu của các bài hát quen thuộc:
Tập chơi giai điệu một cách chính xác và biểu cảm.
Tập kết hợp giai điệu và hợp âm:
Bắt đầu với những bài hát đơn giản và dần dần tăng độ khó.
Tập các kỹ thuật fingerstyle cơ bản:
Luyện tập ngón cái chơi bass và các ngón còn lại chơi hợp âm/giai điệu.
Viết bản arrangement đơn giản cho một bài hát quen thuộc:
Đây là cách tốt nhất để thực hành và áp dụng những gì bạn đã học.
Phân tích các bản chord melody arrangement của các nghệ sĩ khác:
Tìm hiểu cách họ kết hợp giai điệu và hợp âm, cách họ sử dụng các kỹ thuật khác nhau.
V. VÍ DỤ MINH HỌA
(Ví dụ này chỉ mang tính chất tham khảo và cần được điều chỉnh cho phù hợp với trình độ và sở thích của bạn)
Bài hát:
“Amazing Grace”
Giọng:
G Major
Vòng hòa âm:
G – D – Em – C
Giai điệu (một phần):
“`
E – D – C – B – A – G – G – G
“`
Chord Melody Arrangement (đơn giản):
“`
G (320003) D (xx0232)
E – D C – B
Em (022000) C (x32010) G (320003)
A – G G – G G
“`
(Giải thích):
Dòng đầu tiên là hợp âm và thế bấm hợp âm (thế bấm có thể thay đổi tùy theo sở thích).
Dòng thứ hai là các nốt của giai điệu tương ứng với hợp âm.
(Lưu ý):
Bạn có thể thêm các hợp âm chuyển tiếp, walking bass hoặc các embellishments khác để làm cho bản arrangement trở nên phong phú hơn.
Ví dụ này chỉ là một bản arrangement rất đơn giản. Bạn có thể tìm thấy nhiều bản arrangement phức tạp hơn trên internet.
VI. TÀI NGUYÊN HỌC TẬP
Sách:
“Arranging for Fingerstyle Guitar” by Ted Greene
“The Advancing Guitarist” by Mick Goodrick
Trang web/Youtube:
GuitarNick
TrueFire
Các kênh Youtube của các nghệ sĩ fingerstyle guitar nổi tiếng
Phần mềm:
Guitar Pro (phần mềm soạn nhạc và tab)
iReal Pro (phần mềm hỗ trợ học nhạc lý và hòa âm)
VII. KẾT LUẬN
Công việc tay chúa hợp âm là một kỹ năng guitar tuyệt vời, cho phép bạn tạo ra những bản nhạc độc đáo và ấn tượng. Mặc dù nó đòi hỏi sự kiên nhẫn và luyện tập, nhưng phần thưởng là vô cùng xứng đáng. Hãy bắt đầu từ những điều cơ bản, luyện tập thường xuyên và đừng ngại thử nghiệm để khám phá thế giới âm nhạc đầy màu sắc của chord melody arrangement! Chúc bạn thành công!